Wstrząs anafilaktyczny
Przyczyny wstrząsu anafilaktycznego
Reakcje anafilaktyczne najczęściej mają podłoże alergiczne, mogą wystąpić w wyniku:
- ukąszenia przez owady i inne
- po zastosowaniu niektórych leków (np. preparatów hormonalnych obcogatunkowych, kontrastów radiologicznych)
- po wstrzyknięciu surowicy obcogatunkowej w celach leczniczych lub profilaktycznych (np. Polsce najczęściej surowicy przeciwtężcowej)
- po podaniu antybiotyku (zwłaszcza penicyliny)
- przy prowadzeniu leczenia odczulającego
- niekiedy po zjedzeniu niektórych pokarmów (np. orzechy, mak)
Poza alergicznym podłożem wstrząs może zostać wywołany również przez nagłe bodźce termiczne lub silny ból.
Objawy wstrząsu anafilaktycznego
Objawy występują w kontakcie z antygenem mają przebieg gwałtowny i równie gwałtownie mijają (samoistnie lub pod wpływem leczenia). Zespół pełnoobjawowy może prowadzić do śmierci i obejmuje:
- złe samopoczucie
- pobladnięcie
- świąd dłoni i stóp obejmujący całe ciało
- utrata przytomności
- szybki i płytki oddech
- wymioty
- biegunkę
- niewyczuwalne tętno
- znacznie obniżone ciśnienie tętnicze
- poty
- zimne kończyny
Zespół pełnoobjawowy należy jednak do rzadkości, zwykle nasilenie objawów jest mniejsze tj.:
- rumień i pokrzywka całego ciała,
- świąd,
- obrzęk twarzy i błon śluzowych (trudności w połykaniu),
- duszność,
- możliwe napady astmy oskrzelowej,
- nieco obniżone ciśnienie tętnicze
Leczenie wstrząsu anafilaktycznego
Rozpoznanie wstrząsu anafilaktycznego ustala się na podstawie wywiadu, który wskazuje na ścisły związek czasowy między wstrzyknięciem leku/ukąszeniem a wystąpieniem objawów wstrząsu.
Leczenie wstrząsu anafilaktycznego powinno być natychmiastowe. Jeżeli u chorego po ukąszeniu lub zastrzyku pojawią się objawy reakcji anafilaktycznej, wówczas zakłada się opaskę uciskową powyżej miejsca ukłucia/ukąszenia. Równocześnie podaje się hydrokortyzon i wapń. W rozwiniętym wstrząsie podaje się adrenalinę (podskórnie) i leki przeciwhistaminowe (domięśniowo). Profilaktycznie osoby podatne na występowanie anafilaksji zawsze powinny mieć przy sobie zestaw do pierwszej pomocy, np. zestaw Ana-Kit czy zestaw Epi-Pen.
Żaneta Malec
Injectio Adrenalini WZF 0,1% – Epinephrinum
Wskazania: Leczenie doraźne w nagłych przypadkach ostrych reakcji alergicznych wywołanych przez pokarmy, leki, ukąszenia i użądlenia owadów oraz inne alergeny, jak również w przypadku anafilakasji samoistnej.
Dawkowanie: Domięśniowo, podskórnie lub dożylnie (po rozcieńczeniu roztworu). Według zaleceń lekarza.
Możliwe skutki uboczne: Stany niepokoju, dreszcze, bóle i zawroty głowy, bladość, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia oddychania, wzrost ciśnienia tętniczego krwi. Rzadko obserwowano nadwrażliwość na adrenalinę mogącą powodować zaburzenia oddychania do skurczu oskrzeli włącznie. Zatrucie lekiem prowadzi do częstoskurczu i w konsekwencji do migotania przedsionków i komór. Powtarzane wstrzyknięcia miejscowe mogą prowadzić do martwicy w miejscu wstrzyknięcia, która jest spowodowana zwężeniem naczyń.
Poinformuj lekarza:Gdy masz nadwrażliwość na składniki preparatu, choroby serca, nadczynność tarczycy, dławicę piersiową, nadciśnienie, jaskrę, choroby nerek, raka gruczołu krokowego, cukrzycę. Gdy przyjmujesz leki przeciwdepresyjne, wenlafaksynę, subutraminę, milnacypran, hormony tarczycy, teofilinę, oksytocynę, difenhydraminę, chlorfeniraminę, lewodopę, glikozydy naparstnicy, chinidynę, insulinę. Jeśli jesteś lub przypuszczasz, że jesteś w ciąży, a także gdy karmisz piersią.
Fastjekt – Epinephrinum
Wskazania: Doraźna pomoc w razie wstrząsu anafilaktycznego (np. po użądleniach owadów, lekach, pokarmach) w gabinetach zabiegowych, alergologicznych. Preparat może być także stosowany przez samego pacjenta (z tego względu osoby zagrożone powinny zawsze nosić przy sobie preparat w sytuacji potencjalnego ryzyka).
Dawkowanie: Domięśniowo (w przednio-boczną część uda). Według zaleceń lekarza. U dzieci o masie ciała mniejszej niż 15 kg preparat można podawać wyłącznie w sytuacjach zagrożenia życia.
Możliwe skutki uboczne: Niepokój, drżenie, stany lękowe, nudności, wymioty, obfite pocenie, przyspieszenie akcji serca, zwiększenie ciśnienia tętniczego krwi, bóle wieńcowe. Lek może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych. Nie zaleca się prowadzenia pojazdów ani obsługiwania urządzeń mechanicznych w ruchu po podaniu preparatu. Powtarzane wstrzyknięcia miejscowe mogą prowadzić do martwicy w miejscu wstrzyknięcia, która jest spowodowana zwężeniem naczyń. Wstrzyknięcie do naczynia krwionośnego może spowodować krwotok mózgowy w wyniku nagłego wzrostu ciśnienia tętniczego. Wstrzyknięcie w dłonie lub stopy może spowodować zmniejszenie przepływu krwi do tych okolic w wyniku zwężenia naczyń.
Poinformuj lekarza:Gdy masz nadwrażliwość na składniki preparatu, cierpisz na choroby serca, nadczynność tarczycy, dławicę piersiową, nadciśnienie, jaskrę, schorzenia nerek, raka gruczołu krokowego, cukrzycę. Gdy przyjmujesz leki przeciwdepresyjne, wenlafaksynę, subutraminę, milnacypran, hormony tarczycy, teofilinę, oksytocynę, difenhydraminę, chlorfeniraminę, lewodopę, glikozydy naparstnicy, chinidynę, insulinę. Jeśli jesteś lub przypuszczasz, że jesteś w ciąży, a także gdy karmisz piersią.
EpiPen – Epinephrinum
Wskazania: Pomoc doraźna w przypadku wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego lub nagłych reakcji alergicznych, wywołanych m.in. użądleniami lub ukąszeniami przez owady, pożywieniem lub lekami.
Dawkowanie: Domięśniowo. Dawkę i częstotliwość stosowania preparatu ustala lekarz. U małych dzieci preparat należy podawać w sytuacji zagrożenia życia; jeśli konieczne jest podanie mniejszych dawek leku, należy rozważyć zastosowanie innych preparatów epinefryny do wstrzykiwań. Jeżeli objawy alergii nie ustępują, drugą dawkę leku można podać po 15 minut od pierwszego podania. W celu przyspieszenia działanie leku zaleca się rozmasowanie miejsca wstrzyknięcia.
Możliwe skutki uboczne: Mogą wystąpić: przyśpieszenie akcji serca, podwyższenie ciśnienia krwi, potliwość, nudności, wymioty, ból i zawroty głowy, osłabienie, drżenie, niepokój, zaburzenia rytmu serca. W przypadku nieumyślnego wstrzyknięcia leku w ręce lub stopy, może dojść do obwodowego niedokrwienia.
Poinformuj lekarza:Gdy masz nadwrażliwość na składniki preparatu, cierpisz na choroby serca, cukrzycę, nadczynność tarczycy, nadciśnienie tętenicze. Gdy przyjmujesz glikozydy naparstnicy, leki moczopędne, chinidinę, leki przeciwdepresyjne, przeciwcukrzycowe, insulinę. Jeśli jesteś lub przypuszczasz, że jestes w ciąży albo karmisz piersią.
Anapen – Epinephrinum
Wskazania: Leczenie doraźne w nagłych przypadkach ostrych reakcji alergicznych (anafilaksji) wywołanych przez orzeszki ziemne lub inne pokarmy, leki, ukąszenia i użądlenia owadów oraz inne alergeny, jak również w przypadku anafilaksji powysiłkowej lub samoistnej.
Dawkowanie: Domięśniowo (w przednio-boczną część uda). Według zaleceń lekarza. U dzieci o masie ciała mniejszej niż 15 kg preparat można podawać wyłącznie w sytuacjach zagrożenia życia.
Możliwe skutki uboczne: Kołatanie serca, przyspieszenie akcji serca, pocenie, nudności, wymioty, trudności z oddychaniem, bladość, zawroty głowy, osłabienie, drżenie, ból głowy, stan lękowy, pobudliwość nerwowa, niepokój, zimne kończyny, omamy, omdlenia, zawyżony poziom cukru we krwi, zaniżony poziom potasu we krwi, kwasica metaboliczna, rozszerzenie źrenic, trudności w oddawaniu moczu i zatrzymanie moczu, drżenie mięśni. U pacjentów szczególnie wrażliwych lub po większych dawkach mogą wystąpić zaburzenia rytmu serca, nagły wzrost ciśnienia tętniczego, skurcz naczyń (np. skóry, błon śluzowych i nerek). Preparat zawiera pirosiarczyn sodu, który może spowodować reakcję nadwrażliwości (w tym reakcję anafilaktyczną i skurcz oskrzeli, zwłaszcza u pacjentów z astmą). Lek może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych. Nie zaleca się prowadzenia pojazdów ani obsługiwania urządzeń mechanicznych w ruchu po podaniu preparatu. Powtarzane wstrzyknięcia miejscowe mogą prowadzić do martwicy w miejscu wstrzyknięcia, która jest spowodowana zwężeniem naczyń. Wstrzyknięcie do naczynia krwionośnego może spowodować krwotok mózgowy w wyniku nagłego wzrostu ciśnienia tętniczego. Wstrzyknięcie w dłonie lub stopy może spowodować zmniejszenie przepływu krwi do tych okolic w wyniku zwężenia naczyń.
Poinformuj lekarza:Gdy nadwrażliwość na składniki preparatu, cierpisz na choroby serca, nadczynność tarczycy, dławicę piersiową, nadciśnienie, jaskrę, schorzenia nerek, raka gruczołu krokowego, cukrzycę. Gdy przyjmujesz leki przeciwdepresyjne, wenlafaksynę, subutraminę, milnacypran, hormony tarczycy, teofilinę, oksytocynę, difenhydraminę, chlorfeniraminę, lewodopę, glikozydy naparstnicy, chinidynę, insulinę. Jeśli jesteś lub przypuszczasz, że jesteś w ciąży, a także gdy karmisz piersią.
